Naprawa Commodore PET CBM 3032 – brak komunikacji po IEEE-488

Opublikowano 27 marca, 202630 kwietnia, 2026 przez V-12

Historia komputera

Komputer Commodore CBM 3032 z kolekcji Zoltraksa. Za tym zabytkowym sprzętem kryje się niesamowita historia. W latach 80. XX wieku jego pierwszym użytkownikiem był Jerzy Stelmach – uznany astrofizyk, kosmolog, popularyzator nauki i późniejszy profesor Uniwersytetu Szczecińskiego oraz dziekan Wydziału Matematyczno-Fizycznego. Z jego inicjatywy powstała pierwsza w Polsce interaktywna wystawa Eureka w Muzeum Narodowym w Szczecinie, przeniesiona następnie do Domu Marynarza.

Przeznaczenie Commodore CBM 3032 w czasach jego użytkowania na Uniwersytecie na chwilę obecną pozostaje nieznane. Pewne jest jednak to, iż komputer przeszedł wiele lat temu naprawę serwisową, albowiem jeden z układów pamięci został wymieniony. CBM 3032 po latach trafił do pomieszczenia magazynowego w Domu Marynarza. Przed likwidacją budynku w 2020 r. komputer został uratowany przed zezłomowaniem przez Bartosza Klepackiego. Po kilku latach przechowywania w niezbyt sprzyjających warunkach, zabytkowy CBM trafił w ręce Zoltraksa. Kompleksowej i profesjonalnej renowacji obudowy oraz uruchomienia elektroniki podjął się Drygol (polecam opis jego prac: https://retrohax.net/marchindore-commodore-cbm-3032/). Pierwsze użytkowanie komputera po jego ożywieniu wykazało usterkę polegającą na braku komunikacji po interfejsie IEEE-488. Dodatkowymi problemami uniemożliwiającymi pracę z urządzeniem był skaczący i zanikający obraz na ekranie monitora oraz zacinający się klawisz C na klawiaturze.

Debiutancka naprawa PET-a, czyli serwis Commodore CBM 3032

Pierwsze prace serwisowe skupiły się na oględzinach sprzętu. Zlokalizowałem nadszarpnięty przewód idący do transformatora. Poprawienie lutu zapobiegło ewentualnej przyszłej usterce zasilania. Następnie rozkręciłem klawiaturę (co wymagało rozlutowania przewodów idących do klawisza SHIFT LOCK) i naprawiłem zacinający się klawisz C. Kolejnym etapem było usunięcie usterki związanej z zanikaniem obrazu na ekranie. Przyczyną okazały się zimne luty, które powstały w wyniku wcześniejszego odpinania i wpinania wiązki przewodów do wtyku sygnałowego zlokalizowanego na płycie głównej monitora.

Analiza schematu CBM 3032 pozwoliła wytypować potencjalną usterkę ze strony któregoś z dosyć rzadkich układów MC3446N, odpowiadających za transfer danych po IEEE-488. Komputer zawieszał się przy próbie odczytu katalogu przesyłanego przez urządzenie SD2PET, zastępujące stację dyskietek o numerze urządzenia 8. Po wymianie układu UA10 CBM 3032 odzyskał komunikację po IEEE-488, jednakże nie ładował katalogu ani jakichkolwiek danych do swojej pamięci. Wymiana układu UA8 przyniosła kolejny przełom w naprawie, albowiem komputer załadował katalog z przekłamanym bitem na niektórych znakach widocznych na ekranie. Ostatecznie okazało się, że wszystkie trzy układy MC3446N były uszkodzone: pierwszy blokował transmisję po IEEE-488, drugi przekłamywał bit danych, a trzeci powodował całkowity brak transmisji danych. Po wymianie środkowego układu CBM 3032 zaczął prawidłowo wczytywać dane z urządzenia SD2PET. Komputer przeszedł pomyślnie również test zapisu i odczytu z kasety magnetofonowej własnoręcznie wklepanego programu w BASIC-u.

Dalsze prace serwisowe skupiły się na usunięciu usterki związanej ze sporadycznym skakaniem oraz drżeniem wyświetlanego obrazu na ekranie monitora. Pomiar kondensatorów elektrolitycznych ujawnił w dwóch przypadkach przekroczenie dopuszczalnej tolerancji pojemności. Po wymianie kilku kondensatorów obraz na ekranie stał się bardziej stabilny, jednakże nadal dostrzegalne było jego lekkie drżenie. Korekta ustawienia oporności rezystora nastawnego odpowiadającego za pozycję pionową obrazu pozwoliła usunąć usterkę. Tym samym, po długiej walce zabytkowy Commodore CBM 3032 odzyskał sprawność.

Naprawę dedykuję pamięci zmarłego w 2012 r. prof. Jerzego Stelmacha.

Zlecenie naprawy komputera Commodore CBM 3032 zrealizowałem w dniach 15-27 marca 2026 roku.

Poniższe zdjęcia prezentują przebieg naprawy.